Ón Tinteán go dtí an Spéir: Teaghlach Seamus Heaney a Fhiosrú trína Fhilíocht

Scríobh sé faoi na daoine a raibh grá aige dóibh. Tá a dhánta faoina theaghlach cosúil le grianghraif in albam teaghlaigh. Is féidir linn saol theaghlach Heaney a rianú ón óige go dtí an chéad ghlúin eile. Trína fhilíocht, fiosraítear dlúthcheangail, cuimhní, agus mothúcháin phearsanta a nascann daoine taobh istigh den teaghlach. Fud fad a shaothair, léiríonn sé tuiscint ar na castachtaí agus na miondifríochtaí a bhaineann le dinimic teaghlaigh. Taispeánann a chuid filíochta a thaithí ar shaol an teaghlaigh de réir mar a léiríonn sí ceangail le tuismitheoirí, óige, briseadh croí, grá pósta, agus athrú ó ghlúin go glúin. Dúirt Seamus gur fhás sé aníos i dteaghlach a bhí ‘emotionally and intellectually proofed’ ón ndomhan lasmuigh (Heaney, 1995, Lth.9). Óna Aintín Mary ‘hands scuffled over the bakeboard’ go dtí an cur síos a dhéanann sé ar a athair Patrick ‘Coarse boot nestled on the lug’, tugann Heaney ardú céime don saol teaghlaigh ina chuid filíochta, rud a théann i gcion ar dhaoine ar fud an domhain. Ba é Seamus an páiste ba shine as naonúr agus tugtar spléachadh álainn ar an spraoi a bhí aige lena dheartháireacha agus lena dheirfiúracha ina dhán “A Sofa in the Forties”. Bhí íomhá an toilg a bhí “six feet from one curved arm to the other” iontach chun tabhairt le fios go bhféadfadh na páistí uile suí síos air (O’Driscoll, 2009, Lth.360-361).

All of us on the sofa in a line, kneeling

Behind each other, eldest down to youngest,

Elbows going like pistons, for this was a train

Baineann Heaney úsáid as íomhá d’eitleog ag eitilt chun pointe ina raibh céiliúradh i gceist do theaghlach Heaney a léiriú agus chun glúnta an teaghlaigh a nascadh lena chéile, óna athair síos go dtí a ghariníon. Nascann “A Kite for Michael and Christopher” óige Heaney lena athair agus le hóige a chlainne féin. Feictear úsáid na heitleoige arís in “A Kite for Aibhín” chun fáilte a chur roimh an chéad ghlúin eile de Theaghlach Heaney nuair a saolaítear a ghariníon.

Scríobh Seamus go leor dánta ar mhaithe leis an ngrá a bhí aige dá bhean chéile Marie a léiriú, ach déantar é ar bhealach caolchúiseach, áit a raibh sraitheanna ag baint leis. Is trí dhán atá in “Red, White and Blue” ó Solas Leictreach ar foilsíodh iad in 2001. Tugann Heaney cuairt in athuair ar phointe i gcúlra na lánúine agus cur síos á dhéanamh aige ar gach dath ar leith a bhain le Marie chun nóiméid áirithe dá saol le chéile a chur in iúl. Is dán an-phearsanta é “Mossbawn - Sunlight”, atá tiomnaithe d’Aintín Seamus Heaney, Mary agus foilsíodh é in North in 1975. Léiríonn sé grá agus cion dá aintín a bhí ina ‘kindness dispenser’. Scríobh Heaney an dán agus é ina dhuine fásta a bhí á shamhlú féin sa chistin agus é ina pháiste, nuair a bhí Mary ag bácáil aráin (O’Driscoll, 2009, Lth. 171-173).

And here is love

Like a tinsmith’s scoop

Sunk past its gleam

In the meal-bin.

Sa tsraith d’ocht soinéad darb ainm Clearances atá le fáil in The Haw Lantern, fiosraítear cuimhní sainiúla a bhí aige lena mháthair óna óige go dtí gur fhás sé aníos. In Clearances III, léirítear pointe eisiach den dlúthchaidreamh idir Seamus agus a mháthair agus é ag baint sásamh as a haird ar fad. Téann an soinéad sin i bhfeidhm chomh mór sin orainn toisc go ndéantar machnamh ar ghrá agus ar chaillteanas, rudaí atá uilíoch dúinn go léir, agus é iompú cuimhne príobháideach simplí a bhí aige dó féin ag scamhadh prátaí lena mháthair. Tá caidreamh idir athair agus mac i gcroí an dáin “The Harvest Bow” le Heaney, ina léirítear grá a mhothaítear seachas grá a fhógraítear go hard. Is siombail fhisiceach í an ‘Love-Knot’ seo de ghrá agus tuiscint teaghlaigh a nascann Heaney lena fhréamhacha. 

Me with the fishing rod, already homesick

For the big lift of these evenings, as your stick

Whacking the tips off weeds and bushes

Beats out of time, and beats, but flushes

Nothing: that original townland

Still tongue-tied in the straw tied by your hand.

Ar fud a ghairme, d’fhill Seamus Heaney ar a theaghlach arís agus arís eile chun inspioráid a fháil, don chuimhne agus mar fhórsa talmhaithe. Scríobh sé faoina thuismitheoirí, a aintín, a bhean chéile, a pháistí agus a gharpháistí. Leis na dánta seo, cruthaítear portráid teaghlaigh de shaol a leathann amach thar na glúnta. Is éard a thagann chun tosaigh ina fhilíocht ná an fhírinne dhaonna gurb iad an grá, caillteanas agus athnuachan atá le fáil i dteaghlaigh na gnéithe a chothaíonn muid, a chuireann téagar ionainn, agus a mhúnlaíonn muid. Tá na dánta teaghlaigh sin tábhachtach toisc gur fiosrú cuimsitheach iad ar ár bhféiniúlacht agus ar an gcaidreamh atá againn leis an am atá caite. Trína dhánta, rianaítear saol a bhí lán de chaolchúiseacht, den ghrá agus den cheangal docht daingean a bhí aige lena theaghlach.

Tagairtí

Heaney S, (1975), North, Londain: Faber

(1979), Field Work, Londain: Faber

(1986), The Haw Lantern, Londain: Faber

(1995), Crediting Poetry, Londain: Faber

(1996), The Spirit Level, Londain: Faber

O’Driscoll D, (2009), Stepping Stones, Londain: Faber