Hugh Lane, an Dánlann Chathrach; Bunús

Rugadh Hugh Lane i gCorcaigh sa bhliain 1875. Thosaigh sé a ghairm i ndéileáil ealaíne mar phrintíseach i nDánlann Marlborough i Londain, sular bhunaigh sé a ghnó féin mar dhéileálaí ealaíne, áit ar thóg sé cáil mar shaineolaí ar na Seanmháistrí. Sa bhliain 1900, chuaigh sé go hÉirinn chun cuairt a thabhairt ar a aintín Lady Gregory agus thosaigh sé ag forbairt suime in ealaín na hÉireann—suim a neartaíodh lena chasadh le W. Yeats agus cairde ealaíonta eile Lady Gregory i bPáirc na Cúile, chomh maith lena fhreastal ar thaispeántas saothair le John Butler Yeats agus Nathaniel Hone a d’eagraigh Sarah Purser. Tháinig sé chun cinn go tapa mar dhuine mór le rá i saol ealaíne na hÉireann agus ceapadh é ar Bhord na Dánlainne Náisiúnta sa bhliain 1903. Sa bhliain 1904, chabhraigh sé le taispeántas Ealaíne na hÉireann a reáchtáil ag an Guildhall i Londain. Mar thoradh ar an taithí agus ar an rath sin, spreagadh é chun dánlann nua-ealaíne a bhunú i mBaile Átha Cliath. Teastaíonn croíbhailiúchán ó dhánlann chun tús a chur léi, agus bhí saothair ag Lane óna bhailiúchán príobháideach féin a d’aontaigh sé a dheonú. Ina theannta sin, rinne Lane teagmháil le roinnt ealaíontóirí ag iarraidh orthu saothair a chur leis an tionscadal agus d’fhreagair go leor acu le gealltanais phictiúr. 

D’eagraigh sé ciorclán le foilsiú a leag béim ar na buntáistí a bhaineann le bailiúchán buan agus a d’iarr foirgneamh oiriúnach chun iad a chur ann. Tosaíonn an litir, “Is mian linn Bailiúchán Buan de Phictiúir Nua-aimseartha a bhunú do Bhaile Átha Cliath.” Tá liosta d’ealaíontóirí san áireamh a d’aontaigh pictiúir a chur leis an mbailiúchán, amhail Jack B. Yeats, Roderic O’Conor agus Nathaniel Hone.

Laistigh de bhailiúcháin NLI Comhfhreagras agus páipéir eile Sir Hugh Lane (MS 13,071-13,072) agus Páipéir Bhreise Sir Hugh Lane 1900-1932 (MS 27,736-27,793), is féidir teacht ar litreacha agus doiciméid ó na healaíontóirí sin chuig Lane, ina ndeimhnítear gur aontaigh siad cur leis an mbailiúchán.  

Léiríonn an t-ábhar sin an obair agus an comhoibriú ar fad a bhí ar siúl sa chúlra sular foilsíodh an ciorclán go poiblí. Tacaíonn sé le bunús na bpictiúr sin agus leagann sé béim orthu, agus líne dhíreach ann ón ealaíontóir go dtí an dánlann.  

Ar an 16 Lúnasa, 1904, scríobh Jack B. Yeats chuig Lane, 

“Tháinig do nóta agus an ciorclán faoin dánlann Nua-Ealaíne i mBaile Átha Cliath díreach anois. Tá mé thar a bheith sásta, ar ndóigh, pictiúr amháin nó níos mó a bhronnadh ar an Dánlann. Tá súil agam go mbeidh tú in ann rath mór a bhaint amach as an rud ar fad. Is dóigh liom go bhfuil an taispeántas ag Guildhall tar éis go leor a dhéanamh.” (MS 13,072/2/82/1)

Osclaíodh an taispeántas in Guildhall ar an 30 Bealtaine, 1904, agus mhair sé ar feadh 8 seachtaine. Léiríonn litir Yeats, dátaithe go gairid i ndiaidh dhúnadh an taispeántais in Guildhall, cé chomh tapa agus a bhog Lane chun dul chun cinn a dhéanamh lena phleananna do dhánlann i mBaile Átha Cliath i ndiaidh an tóir a bhí ar thaispeántas Guildhall.    

Go gairid ina dhiaidh sin, tháinig litir eile ó Yeats inar dheimhnigh sé na pictiúir a sheol sé go Baile Átha Cliath. Ar an 23 Lúnasa, 1904, scríobh sé, 

“Táim tar éis trí phictiúr a sheoladh chuig Egan díreach anois. The Rogue, The Melodian Player, The Day of the Sports. Is dóigh liom gur dea-shamplaí iad de mo chuid saothair. Caithfidh Egan na pictiúir a fhrámáil. Mar sin, nuair a bheidh siad uait, cuir in iúl dom é agus cá háit ar cheart iad a sheoladh…”. (MS 13,072/2/82/2)

Tá na trí phictiúr i mbailiúchán Dhánlann Hugh Lane inniu, cé gurb é teideal The Melodian Player The Accordion Player anois. Luaitear sa líne chreidmheasa ar na saothair seo: “Bronnta ag an ealaíontóir.” Cé go dtugann an líne sin an t-eolas riachtanach do lucht féachana maidir le bunús na bpictiúr agus conas a tháinig siad isteach sa bhailiúchán, nuair a chuirtear le chéile é leis na litreacha ó Yeats i mbailiúchán NLI, bíonn sé níos pearsanta. Feicimid an ton neamhfhoirmiúil idir an bheirt fhear, glacadh láithreach Yeats leis an bplean don dánlann, agus mionsonraí amhail an áit ar frámáladh na pictiúir sular tháinig siad faoi chúram Lane. 

Is féidir leat na saothair sin a fheiceáil i gcatalóg na Dánlainne Hugh Lane anseo: The Rogue | The Accordion Player | The Day of the Sports 

Deimhnítear le litir eile, an uair seo ó Roderic O’Conor, aistriú a shaothair The Breton Peasant Girl (nó Une Jeune Bretonne) chuig an mbailiúchán don Dánlann Chathrach beartaithe. Scríobh sé:  

“A Uasail Lane, ní mór dom leithscéal a ghabháil as m’fhaillí inmhilleáin as do litir mholtach a fhágáil rófhada gan freagra. Beidh an-áthas orm an pictiúr a luaigh tú (The Breton Peasant Girl) a bhronnadh ar an mbailiúchán a bhfuil tú ag caint air atá á bhunú do Bhaile Átha Cliath. Níl a fhios agam cad a rinneadh le mo phictiúir, ach níl siad tógtha ó Guildhall de réir mar is eol dom… Ar aon chuma, tá údarás agat an pictiúr thuasluaite a thógáil don bhailiúchán beartaithe.” (MS 13,072/1/60/3)

Mar a fhoghlaimímid ón litir, roghnaigh Sir Hugh Lane an saothar sin le Roderic O’Conor do thaispeántas Guildhall i Londain agus bhí fonn air anois go gcuirfí é sa dánlann nua. Fágann tagairt Roderic O’Conor do ‘litir mholtach’ Sir Hugh Lane na léitheoirí fiosrach faoin gcaoi ar iarr Lane air an saothar a scaoileadh leis, agus fonn orainn go bhféadfaí an taobh eile den chomhfhreagras a léamh. Arís, tugann catalóg bhailiúchán Dhánlann Hugh Lane le fios gur bhronn an t-ealaíontóir an saothar sin, agus léiríonn sí freisin gur cuireadh i nDánlann a hAon é le linn thaispeántas Guildhall, áit ar crochadh na saothair ba shuntasaí. 

Is féidir leat pictiúr Roderic O’Conor a fheiceáil ar líne i gcatalóg Dánlann Hugh Lane:Une Jeune Bretonne 

Ar deireadh, tá doiciméid a bhaineann le saothar Nathaniel Hone i mbailiúchán na Dánlainne Cathrach. Is í peannaireacht Nathaniel Hone an ceann is deacra le léamh. Thuig catalógaí roimhe sin gur léirigh na doiciméid, cé go raibh siad den chuid is mó ag plé cé na pictiúir a rachadh chuig an dánlann nua, go raibh Hone ag scríobh freisin chun a chur in iúl do Lane go raibh a scáth fearthainne aimsithe sa pharlús tar éis cuairte le déanaí. (MS 27,769) 

I gcás ceann de bhronntanais Hone, tá an fhoirm chomhaontaithe ag NLI freisin. Síníonn Nathaniel Hone le síniú maisiúil go bhfuil sé “réidh an saothar thuas a bhronnadh chun bheith mar chuid de chroíbhailiúchán Nua-Ealaíne do Bhaile Átha Cliath.” (MS 13,071/3/42/3) Tá an saothar atá liostaithe ar an bhfoirm, Sunset, Malahide Sands, anois ar chatalóg Dhánlann Hugh Lane mar Evening, Malahide Sands, agus ar ndóigh tá sé ainmnithe mar shaothar a bhronn an t-ealaíontóir sa bhliain 1904.

Mar a luadh cheana, d’aontaigh Sir Hugh Lane saothair óna bhailiúchán príobháideach féin a bhronnadh ar an dánlann freisin. Tá comhfhreagras ag NLI freisin ina dtugtar mionsonraí faoi bhunús na saothar agus faoin gcaoi ar tháinig Sir Hugh Lane ar shaothair áirithe—go háirithe sraith le Walter Frederick Osborne.  

Bhí Stephen Catterson Smith ina phéintéir agus ina rúnaí ar an Acadamh Ibearnach Ríoga ar feadh timpeall fiche bliain. Laistigh de chomhfhreagras Sir Hugh Lane tá litreacha ó Smith i mí na Samhna 1904 ina ndeimhnítear fruiliú seomraí taispeántais an AIR d’oscailt bhailiúchán na Dánlainne Nua-Ealaíne—a chuimseodh na saothair a bhí Sir Hugh Lane á mbailiú ó ealaíontóirí toilteanacha. Bliain ina dhiaidh sin, áfach, i mí na Nollag 1905, tagann litir eile ó Smith chun solais. (MS 35,823/5/6/3) Scríobhann sé:  

A Uasail Lane / Glacadh le do thairiscint chun – Uimh. 26 “Fishmarket”, Uimh. 15 “Mother and Child” agus Uimh. 116 “Teatime” – pictiúir le Walter Osborne P.H.D. nach maireann a cheannach, atá ar taispeáint anseo faoi láthair, marcáladh iad mar dhíolta leat ar an suim shonraithe, seasca punt. / Is mise le meas, / S Catterson Smith 

Tá The Fishmarket agus Mother and Child araon i mbailiúchán na Dánlainne Hugh Lane inniu. Marcálann an líne chreidmheasa iad mar chuid de Bhronntanas Lane, 1912—an grúpa pictiúr a bhronn Lane ar chathair Bhaile Átha Cliath don dánlann, ar an gcoinníoll go mbeadh na saothair ar fáil le feiceáil ag an bpobal i gcónaí saor in aisce. Cabhraíonn an litir thuas ó Smith le taighdeoirí an rian a leanúint—ó thaispeántas san AIR, go ceannach Hugh Lane ar sheasca punt i 1905, agus ansin a gcuimsiú i mBronntanas Lane 1912 do bhailiúcháin na dánlainne cathrach.  

Cuireann na doiciméid sin ar chumas taighdeoirí dul níos faide ná an líne chreidmheasa ar phictiúr i nDánlann Hugh Lane, bunús na saothar a rianú céim amháin níos faide siar, agus an rannpháirtíocht ghníomhach a bhí ag an ealaíontóir sa chaoi a socraíodh cá dtaispeánfaí a saothar a fheiceáil. 

Is féidir leat na míreanna a pléadh san alt seo a fheiceáil go digiteach trínár gcatalóg ar líne. Is féidir leat ábhar breise a fheiceáil ar an láthair freisin.  

Tá ticéad léitheora ag teastáil chun na seomraí léitheoireachta agus na spásanna taighde go léir a rochtain. Is féidir leat iarratas a dhéanamh ar thicéad léitheora lenár bhfoirm iarratais ar líne.

Foinsí ó NLI 

Comhfhreagras agus páipéir eile Sir Hugh Lane [MS 13,071-13,072] 

Páipéir Bhreise Sir Hugh Lane 1900-1932 [MS 27,736-27,793] 

Páipéir Sir Hugh Lane agus Ruth Shine, ca.1880 – ca. 1970 [MS 35,822-35,828]  

Foinsí Eile 

Dictionary of Irish Biography 

Dánlann Hugh Lane – Catalóg Ar Líne | Is féidir leat na saothair ó Yeats, O’Connor, Hone agus Osbourne a fheiceáil.